Over de spelling
Vroeg of laat zul je als webmaster van een Grunneger site wel aandacht moeten besteden aan de spelling van het Grunnegers. Dat kun je echter in gradaties doen: met enkele basisregels, kort-door-de-bocht geformuleerd, blijk je al een heel eind te komen.

In het verleden heb ik me niet al te veel bekommerd om het gebruik van de juiste spelling van de Grunneger woorden en Grunneger gezegden op mijn site. Het 'inventariseren' van woorden en gezegden stond voor mij voorop (en zo is de site ooit immers ook begonnen).

Sinds medio 2003 besteed ik gericht aandacht aan de spelling op mijn site Grunneger Bladzieden. Ik hanteer daarbij de spellingregels zoals die te vinden zijn in het boekje van K. ter Laan: "Over De Groninger Volkstaal" (Wolters-Noordhoff / Bouma's Boekhuis, t.b.v. Groninger Boekverkoperscollege, Groningen,1984; ISBN 90 6243 035). Daar waar nodig wordt deze informatie geactualiseerd met spellingsinformatie uit het Zakwoordenboek Gronings-Nederlands/ Nederlands-Gronings van Siemon Reker (Staalboek Veendam, ISBN 90.72938.16.X, 5e druk).

 Basisregels voor de spelling

Hanteer de volgende 'kort-door-de-bocht' basisregels voor de spelling van uw Groninger teksten en u bent al een eind op de goede weg.

Regel/richtlijn Toelichting Voorbeelden
De klank bepaalt de schrijfwijze Eerbiedig de lokale varianten van het Gronings - huus of hoes: beide okay
- vare of vaier: beide okay
- in of ien: beide okay
Op papier wordt niet geknauwd Schrijf aan het einde van een woord niet -'n maar -en - handen en vouten
- boeren en knechten
Veel voorkomende klanken - ai
- aai
- aauw
- oa
- ou
- oe
- ij
- hai, zai, daip
- maai, klaai
- gebaauw, vraauw
- noaber, proaten
- nou, dou, bedounen
- boeten, kloeten
- twij, drij, nijs, steukelderij
De lidwoorden zijn korter dan kort - de: de
- het: t
- een: n
- de kraande
- t nijsblad
- n weekblad
De aanwijzende voornaamwoorden deze: dizze
dit: dit
die: dij
dat: dat
dizze man en dij vraauw
dit boompie en dat stroekie



  Spellingsregels in meer detail

 

Hieronder staan de belangrijkste spellingsregels uit het voornoemde boekje van ter Laan in samenvatting. Voor de details raadplege u de uitgave zelve. U kunt voor een online cursus "Goed spellen in het gronings" ook terecht bij de 'Broeslezzen' (=spoedcursus) van Eltje Doddema, een autoriteit op het gebied van Groninger taal en cultuur en winnaar van de K. ter Laan-prijs in 2004.

 Klanken
 Uitgangen

 

 Klanken
KlankContextSubcontextSchrijfVoorbeeld
A in open lettergrepen (klank is dan zowiezo lang) a naren, plazen
in gesloten lettergrepen bij lange klank aa aarg, haalf
in gesloten lettergrepen bij korte klank a gerak, mak
KlankContextSubcontextSchrijfVoorbeeld
E in open lettergrepen maar niet aan het einde van een woord e even, heren
in open lettergrepen en wel aan het einde van een woord ee op glee, nee, zee
als toonloze e maar niet als zelfstandig woord e gelieke, grode
als toonloze e en wel als zelfstandig woord nl. in de
betekenis van 'hij' (niet beklemtoond)
e Hai zol kommen.
En ik geleuf hom as e dat zegt.
KlankContextSubcontextSchrijfVoorbeeld
I beklemtoond ongeacht of de klank lang (1) of kort (2) is ie 1: kriegen, schrieven
2:stiekel, Triene
niet beklemtoond en niet aan het einde van een woord i ledikant, petroliom
niet beklemtoond maar wel aan het einde van een woord ie Jannewoarie, roezie, takkie
in eigennamen - i Idoa, Minoa, Marioa
in 'vreemde' woorden - i artikel, dito
KlankContextSubcontextSchrijfVoorbeeld
O in open lettergrepen (klank is zowiezo lang) o open, lopen
in gesloten lettergrepen uitspraak als in 'bos' o gobbe, tobbe, wotter
in gesloten lettergrepen uitspraak als in 'pot' ò (of gewoon: o) gròf, lòf, n bòd doun
in gesloten lettergrepen ö-klank ö klokke löpt weer, rötterg, störm
- 'af' in het ABN òf òflopen, hai is van ber òf
KlankContextSubcontextSchrijfVoorbeeld
U in open lettergrepen (klank is zowiezo lang) u lu, vraauwlu,strunen
in gesloten lettergrepen en lange klank uu buuls, puutje
in gesloten lettergrepen en korte klank u nust, t regent dat het gut, dezulfde

 

 Uitgangen
UitgangContextSubcontextSchrijfVoorbeeld
-EG vgl. met -ig in ABN na een toonhebbende lettergreep -eg dokeg, miezeg, klaainzereg
idem na een toonloze lettergreep -g (e vervalt) dokerg, miezerg
UitgangContextSubcontextSchrijfVoorbeeld
-EN - in werkwoorden
- in vervoeging van werkwoorden
- in meervoud van zelfst. nmw.
na een toonhebbende lettergreep -en - fietsen, lopen
- wie mainen, zij proaten
- peerden, kooien, swienen
idem na een toonloze lettergreep -n - kibbeln, rabbeln, timmern
afgeleide zelfst. nmw. -en - taiken, bedoulen, verainen
In de uitspraak is de karakteristieke 'knauwende n' natuurlijk duidelijk hoorbaar!

(wordt vervolgd)